De Ploeg: Persvoorstelling

Het is een goede zaak dat het Kievitplein eind de jaren negentig eindelijk een nieuwe invulling toebedeeld kreeg, nadat beslist was dat de HST tot in Antwerpen-Centraal rijden zou. Ook de zes lokale buurtcomités verenigd in De Ploeg juichen de vernieuwing van deze lang verwaarloosde maar voor Antwerpen uitermate betekenisvolle plek toe.

Ze verzetten zich echter tegen de kortzichtige manier waarop de projectontwikkelaar, in samenspraak met de overheden en de toekomstige hoofdhuurder, dit stukje Antwerpen wil uitbouwen.

A. Waarom is de geplande invulling van het Kievit-bouwproject een regelrechte schande?


Dit is wat Robelco bouwt Groter	En dit is het tegenvoorstel van De Ploeg Groter

In 2000 won het internationaal gerenommeerde Rotterdamse architectenbureau MVRDV een door het stadsbestuur aangevraagde wedstrijd. De opdracht luidde: werk een eigentijds en samenhangend masterplan uit voor de geplande ontwikkeling in de Kievitwijk. Voor vier te ontwikkelen bouwzones (waaronder het voormalige Kievitplein ofwel zone A) tekende het bureau een intelligent stedenbouwkundig concept, met bijzondere aandacht voor kwaliteitsvolle architectuur, een gemengde invulling en verbondenheid met de omliggende wijk.

In het Gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan (GRUP) voor de omgeving van het ‘Kievitplein’ werd het masterplan echter op vele punten uitgehold. In de huidige plannen voor zone A is van de vijf centrale uitgangspunten uit het door velen positief onthaalde MVRDV-masterplan uiteindelijk amper nog iets terug te vinden.

Voor de gehele Kievitbuurt (zone A t.e.m. D) suggereerde MVRDV een maximale bijkomende hoogbouwmassa van 127.440 m2 vloeroppervlakte, met veel gestructureerde en uitnodigende open ruimte tussen de footprints van de gebouwen. Nu komen alleen al op zone A (= het Kievitplein) acht bouwblokken met in totaal zo’n 80.000 m2 vloeroppervlakte of ruim 270.000 m3 volume.
MVRDV pleitte voor een doordacht verweven van functies en activiteiten (één derde wonen, één derde werken en één derde diensten). Concreet betekende dit voor zone A: 4 kavels wonen, 4 kavels diensten (hotel, zoo) en 2 kavels kantoren. Nu komen echter naast de bestaande Copernicuskantoren van de Vlaamse overheid – die zelf al een ‘organische’, levendige ontwikkeling van de wijk bemoeilijken en architecturaal openheid noch duurzaamheid uitstralen – 4 kavels Alcatelkantoren, 1 kavel businesscenter (= eveneens kantoren), 2 kavels diensten (hotel) en 1 kavel wonen.
Met vijf parallelle wandelassen dwars door zone A voorzag MVRDV een goede doorwaadbaarheid. In het concept van projectontwikkelaar Robelco zullen de twee noordelijk gelegen wandelassen echter onder- of ongebruikt blijven. Op de andere helft van de zone moeten een 60-tal appartementen en een ondergrondse supermarkt doen vergeten dat het eigenlijk om een business- en hotelzone gaat, waarvan de twee lobby’s beide gericht zijn naar het station en dus weg van het midden.
MVRDV benadrukte het belang van een goede verbinding met de zoo. Nu is en blijft de dierentuin een gesloten enclave zonder functionele verbinding met de Kievitwijk.
MVRDV wilde de diversiteit in architectuur stimuleren door met verschillende architecten te werken. Ook in de toelichtingsnota bij het GRUP staat: ‘Een grote afwisseling inzake architectuur, volume, expressie, … van de gebouwen is wenselijk. Deze diversiteit kan ondermeer worden bereikt door verschillende architecten een deel van het gebied te laten invullen.’ Alweer lippendienst, zo bleek, want vervolgens ging de opdracht voor de hele zone A naar 1 architectenbureau. Met als gevolg dat nu een weinig geïnspireerd geheel gebouwd wordt met lichte variatie in hoogte, kleur, materialen, gevelindelingen en glaspartijen.

B. Wat wil De Ploeg dan wel?

Dat de projectontwikkelaar en de overheden zich ervan onthouden bewust onjuiste informatie te verspreiden en
- niet langer over een Kievitplein communiceren, want dat plein komt er niet.
- niet langer beweren dat de goede elementen van het masterplan bewaard blijven.
- niet langer verklaren dat MVRDV een stel ‘jonge gasten’ zijn met goede, maar niet realiseerbare of onbetaalbare ideeën.
- niet langer als ultiem argument voor het eigen eisenpakket (Robelco) of als vergoelijking voor het eigen falen (college) aanhalen dat wat er komt in elk geval beter zal zijn dan wat er was, met name een troosteloze en onveilige vlakte.
- niet langer verkondigen dat de ontwikkeling van de bouwzones gebeurt in nauw overleg met de buurt (zie ook D. Waarom reageert de Ploeg pas nu?).
Dat de lokale bestuurders (= het vorige + het huidige college) zich niet langer collectief verstoppen achter het door de Vlaamse overheid aangehaalde algemeen belang om een manifest slecht stedenbouwkundig concept goed te praten of lijdzaam te ondergaan. Dat het Antwerpse college in plaats daarvan op zijn strepen staat.(zie D. De overheid als speelbal)
Dat onderzocht wordt in hoeverre de procedurele onregelmatigheden die de buurtcomités vermoeden uitingen zijn van onbehoorlijk bestuur en de rechten van de burger hebben geschonden.o.a.
- percelen en voorkooprecht (Ongerijmdheden rond percelen, Over voorkooprecht)
- Gewestelijk Ruimtelijk Uitvoeringsplan (GRUP)
- rooilijnen
- Milieu Effecten Rapport (MER)
Dat de overheden rekening houden met wat de stadsbouwmeester René Daniëls en zijn Vlaamse collega bOb van Reeth adviseren, ofwel hun functie afschaffen.
Dat eindelijk een ernstige mobiliteitsstudie gemaakt wordt voor het Kievitproject en een daarbij horend mobiliteitsplan (en dus geen mobiliteitseffectenrapport waar verder niets mee gedaan wordt).
Dat de onteigende buurtbewoners een correcte behandeling krijgen in plaats van op al te korte termijn met gerechtelijke procedures bedreigd te worden.
Dat alsnog werk gemaakt wordt van het stedenbouwkundige compromis uitgewerkt door De Ploeg (zie C. Tegenvoorstel). In dat tegenvoorstel wordt geïllustreerd hoe de basisprincipes van MVRDV, de noden van de toekomstige hoofdgebruiker van de zone (Alcatel), de zuidwaartse ontsluiting van de Zoo en de verlangens van de buurtcomités elkaar niet hoeven uit te sluiten.

C. Een tegenvoorstel

Dit wil Robelco van het Kievitplein maken
Groter

En dit is ons tegenvoorstel
Meer simulaties

Met het oog daarop stelden zes buurtcomités, daarin expliciet gesteund door de Antwerpse bewonersbeweging StRaten-Generaal en de Bond Beter Leefmilieu, deze nota op en presenteren ze een streefbeeldstudie (een maquette + digitale tekeningen). Bij de opmaak van deze streefbeeldstudie hielden de buurtcomités (verenigd in De Ploeg) rekening met een aantal centrale principes, die ook terugkomen in de uitgangspunten van MVRDV:

een inhoudelijke en vormelijke versterking van de relatie met de omliggende straten en wijk(en) in plaats van het creëren van een ‘lichaamsvreemd’ element dat geen aansluiting zoekt met de omgeving.
de belevingskwaliteit van elke plek in het gehele gebied, opdat er geen dode stukken ontstaan.
het optimaliseren van de gebruikersassen.
de rol van de dierentuin als noodzakelijke en volwaardige partner bij het ontwikkelen van een sfeervol stadsgebied, met bij voorkeur een tweede zoo-ingang als verbinding tussen de zoo en de wijk.
het maatschappelijk belang van creatieve, hoogwaardige en duurzame architectuur, zowel qua concept als in materiaalkeuze.

D. De overheid als speelbal: een koningsdrama

Een bestuur van een grote stad, dat aangeeft op een correcte manier te willen handelen, kan heus zelf de stedenbouwkundige invulling van een gemengde wijk begeleiden. Het Antwerpse college heeft daartoe wettelijke bevoegdheden, een bekwame administratie met de nodige know-how, een stadsbouwmeester en een deskundige Gecoro.

Het gaf tussen 1998 en 2001 ook te kennen dit effectief te willen doen. Maar vanaf begin 2002 begon het fout te lopen. Vanaf toen verdween de besluitvorming achter gesloten deuren, wat finaal resulteerde in toezeggingen door het college aan de projectontwikkelaar en in de beslissing om het wettelijk kader te herformuleren op gewestelijk niveau.

E. Waarom reageert De Ploeg pas nu de bouwkranen al geïnstalleerd zijn?