In de Pers: krantenartikels

Er bestaan nauwelijks studies over de relatie tussen politiek en architectuur in België. Misschien komt dat omdat politici te weinig gebruik maken van architectuur en stedenbouw om hun maatschappelijke ambities waar te maken. Of misschien willen politici niet praten over architectuur en stedenbouw, omdat je er in twee woorden niets zinnigs over kunt vertellen. Nochtans lenen architectuur en stedenbouw zich bijzonder goed om politiek aanschouwelijk en verstaanbaar te maken. Meer zelfs, stedenbouw is een domein waar de oude ideologische strijd tussen rechts en links, tussen have en have not, tussen het kapitaal en de man in de straat hard, zeer hard wordt uitgevochten.

De overheid beschikt in principe over de middelen om de vormgeving van de ruimte naar haar hand te zetten. Maar naar analogie van wat de afgelopen weken vaak was te horen, namelijk dat alle politieke partijen op elkaar gaan lijken, valt ook in het straatbeeld een evolutie naar een grijze, dodelijk vervelende en nefaste architectuur en stedenbouw op.

Een frappant en pijnlijk voorbeeld is het Kievitplein in Antwerpen. Dat plein, nu nog gelegen aan de achterzijde van het Centraal Station, maar binnenkort dé toegang van het nieuwe hst-station, had nochtans bij uitstek een voorbeeld van stadsregeneratie kunnen worden.

In 1998 organiseerde de stad Antwerpen een stedenbouwkundige wedstrijd voor de heraanleg van het Kievitplein. In tegenstelling tot wat het woord ,,plein'' doet vermoeden, slaat het Kievitplein op een ruimer wijkplan voor de intensieve bouw van woningen, kantoren en stedelijke voorzieningen. Het Nederlandse bureau MVDRV won de wedstrijd met een fascinerend plan, waarin met zorg de impact van kantoorgebouwen gekoppeld werd aan de fragiele woon- en werkbuurt van het Centraal Station.

De kracht van het plan ligt in het letterlijk herscheppen van de openbare ruimte dat is de ruimte voor de ,,burger'' en ,,de man in de straat'' in een ruimte met parkallures. MVDRV zette de contouren uit voor zogenaamde ,,boskantoren'', waar gebouw en groenaanleg in een spannende symbiose tot stand zouden moeten komen. Zelf vatte MVDRV de krachtlijnen van het plan voor het Kievitplein als volgt samen: ,,Er ontstaat een hyperdiverse buurt met afwisselend torens met appartementen, pocketparks, een scouting-blok, kantoorblokken, midgetgolfbanen, patiowoningen, mosselstegen, synagogen, rijtjeshuizen, tennisvelden, etc. Tezamen vormen ze de afspiegeling van de pluriformiteit van de stad. Een dergelijke delegatie verwelkomt' de reiziger en toont al bij de aankomst de rijkdom van de stad.

Helaas. Vorig jaar liet de stedenbouwkundige Evert Lagrou in zijn artikel Tussen droom en werkelijkheid al aanvoelen dat het wel eens verkeerd zou kunnen gaan bij de verdere omzetting van het plan. Zo stelde hij zich de vraag of de overheid het evenwicht van belangen zou kunnen handhaven tussen het handelen op korte termijn en het denken op lange termijn dat in het plan van MVDRV besloten lag.

De praktijk wijst nu uit dat de stad Antwerpen, mede onder druk van de Vlaamse regering en in het bijzonder minister van Ruimtelijke Ordening Dirk van Mechelen, de belangen van de burger opzij heeft gezet en het rijke plan van MVDRV offert. In een zogeheten inrichtingsstudie van het architectenbureau Jaspers-Eyers wordt het luchtige en gemakkelijk doorwaadbare stedelijke strokenplan van MVDRV gereduceerd tot een steriele publieke ruimte, waar het park-idee en de boskantoren van MVDRV verschrompelen tot plantenbakken die, volgens Jaspers-Eyers ,,de gevel tevens een groen' karakter geven''.

Ten koste van de publieke ruimte introduceerden zij bovendien voor de ontwikkelaar Robelco, en in het bijzonder voor de toekomstige gebruiker Alcatel, geprivatiseerde atria. Onder het mom van transparantie verbinden deze glazen kooien verschillende bouwblokken, waardoor de schaal en geleding van de stedelijke ruimte compleet uit verhouding worden getrokken. De onverschilligheid die nu al spreekt uit de plannen, zal pas duidelijk worden wanneer er zich problemen zullen voordoen op het gebied van veiligheid op het toekomstige Kievitplein.

Het perverse aan het hele plan van Robelco is dat het Kievitplein, als toplocatie perfect ontsloten door trein en openbaar vervoer, alle toegestane parkeerplaatsen zo'n 1.200 heeft opgeslokt, waardoor er voor de andere bewoners en gebruikers van de wijk in principe geen parkeermogelijkheden meer overblijven in de toekomst, tenzij het aantal parkeerplaatsen wordt opgedreven.

Langetermijnvisie, integratie van architectuur, stedenbouw, mobiliteit én veiligheid, allemaal belangrijke bevoegdheden van de Vlaamse overheid, gaan in dit cruciale project voor Antwerpen roemloos verloren. Kiezen voor architectuur?

Op 17 juni organiseert het Genootschap Civiele Techniek in het Flanders Congres & Concert Centre in Antwerpen de zesde HST-studiedag. Tel. 03-260.08.40.”