De Standaard

07/12/2004

OP maandag 29 november 2004 hebben representanten van alle bewonersgroepen rond het Antwerpse Kievitplein een bouwpromotor in kort geding gedagvaard.

Context: grootschalige kantoorontwikkeling in het hart van Antwerpen.
Stelling: ten onrechte verleende bouwvergunning door de overheid, binnen een wettelijk ongeldig uitvoeringsplan.
Doel: een leefbare wijk met aandacht voor evenwicht van functies (werken, wonen, ontspannen) in plaats van een kantoorwijk die doods wordt na de werkuren.
Gemoedsgesteldheid: zenuwachtig, want een grote projectontwikkelaar en impliciet het stadsbestuur en het Vlaamse gewest voor de rechtbank dagen is niet vanzelfsprekend.

Wat vernemen de bewoners enkele dagen later? Dat de Vlaamse minister van Openbare Werken en Leefmilieu voortaan dergelijke rechtsgang onmogelijk wil maken, want het zouden slechts juridische vertragingsmanoeuvres zijn die het algemeen belang niet dienen.

Is dit een juiste reactie van overheidswege? De Vlaamse bouwmeester bOb van Reeth vindt alvast van niet. ,,Het is een lovenswaardig initiatief van de buurtcomités dat zij op die manier hun rechten opeisen'', zegt hij ( De Morgen 3 december) . Waarom? ,,Omdat goede stedenbouw betekent dat je aan het stadsweefsel werkt.''

Net daarom trokken de buurtcomités naar de rechtbank. Niet om te vertragen en vast te houden aan een bestaande situatie, wel om een toekomstgerichte omgang met het stedelijk leefmilieu te bespoedigen. Maar ze zien zich andermaal in de hoek geplaatst van de lichtzinnige klagers die slechts voor oponthoud en bijkomende kosten zorgen.

Symbooldossier

Zijn dergelijke juridische initiatieven lichtzinnig? En wat heet oponthoud?

Op donderdag 2 december werd de zaak ingeleid bij de Antwerpse rechtbank van eerste aanleg. Die avond zaten bewonersgroepen en actiecomités van verschillende grote Vlaamse steden samen op een bijeenkomst georganiseerd door de Bond Beter Leefmilieu. Ze wisselden ervaringen uit om het intussen tot symbool verheven Kievitdossier in een breder kader te plaatsen.

Aan rode draden doorheen de getuigenissen geen gebrek: bewoners worden steevast te weinig en te laat in het beslissingsproces geconsulteerd, de overheid gaat transparant noch communicatief te werk, de bestaande inspraakprocedures blijken inefficiënt, politici en projectontwikkelaars koesteren een fundamenteel wantrouwen tegenover buurt- en milieuverenigingen. Grootschalige bouwprojecten vormen verder te zelden het onderwerp van ernstige publieke discussies en bijna nooit van een politiek debat, maar de krachtlijnen van dergelijke projecten worden door een kleine kring van investeerders en kabinetsmedewerkers vastgelegd. En wanneer die met het onderhandelde resultaat naar buiten komen, is er geen ruimte meer voor wezenlijke veranderingen, enzovoort.

De civiele samenleving (zowel individuele bewoners als Vlaamse ngo's) holt voortdurend achter de feiten aan bij grote bouw- en wegenprojecten. In Gent kreeg men onlangs te horen dat de plannen voor de nieuwe stationsbuurt ,,nog niet rijp genoeg'' waren om in overlegrondes aan het publiek voor te leggen, terwijl de maquettes ervan al op de website van de NMBS staan.

Aan bewoners in Antwerpen liet de minister van Ruimtelijke Ordening onlangs verstaan dat niet gecommuniceerd werd ,,tijdens de lopende procedure'', terwijl de bouwaanvraag voor het gecontesteerde complex al ingediend was.

De dag na de BBL-bijeenkomst kregen de aanwezigen een zoveelste bevestiging van hun bevindingen te lezen. ,,Natuurpunt verwerpt plan-MER Antwerpen'' kopte Gazet van Antwerpen . De milieugroepering noemde het hoofdrapport van het plan-milieueffectrapport voor de Oosterweelverbinding onder de Schelde ,,knoeiwerk'' dat geen enkele juridische basis heeft. Het document blijkt niet meer dan een studie, maar toch wordt de indruk gewekt dat het voldoet aan de Europese richtlijn en dat men nu een wettelijke grond heeft om het Oosterweeltracé aan te duiden.

Natuurpunt hekelde verder dat de bewoners- en natuurgroepen alleen het hoofdrapport kregen om advies te geven, terwijl de stedelijke overheden van Antwerpen en Zwijndrecht voorafgaandelijk ook de 1.000 bladzijden technische deelrapporten mochten inkijken.

Wie zal verwonderd zijn als Natuurpunt in de nabije toekomst stappen onderneemt om dit soort beslissingen juridisch aan te vechten? Verstandige inspraak

Protesterende burgers zijn doorgaans niet uit op vertraging, wel op respect voor de wet, voor het leefmilieu en uiteindelijk ook voor zichzelf als bewoners. Toen Europa het Vlaamse gewest veroordeelde omdat het bij de heraanleg van de Antwerpse Leien fundamentele rechtsregels had overtreden, liet het procederende Antwerpse collectief StRaten-Generaal de werken bewust niet stilleggen, om het maatschappelijke belang van een goede voortgang der werken. Het punt was gemaakt, zodat de overheid er in de toekomst naar zou handelen. Dat volstond.

Een overheid die adequate inspraakprocedures bevordert en zelf de wettelijke bepalingen respecteert, hoeft geen oponthoud te vrezen. Bewonersgroepen beslissen pas naar de rechtbank te stappen als ze zich gepasseerd voelen of wettelijke onregelmatigheden willen aanklagen.

De overheid doet dan ook beter aan zelfonderzoek in plaats van de burger nog maar eens met de vinger te wijzen. Wie op een verstandige manier inspraak verleent tijdens de planningsfase, zal minder geconfronteerd worden met gerechtelijke uitspraken tijdens de uitvoeringsfase. Bovendien kunnen bijtijds gegeven én opgevangen maatschappelijke signalen een steun betekenen voor administraties en besturen die zelf vaak onder druk staan om (te) grote toezeggingen te doen aan belangrijke economische spelers.

Manu Claeys