De Standaard

Lin Vanwayenbergh
09/08/2004

Het nieuwe gerechtsgebouw, de Leien, de opwaardering van het Eilandje, Antwerpen heeft de laatste jaren heel wat ondernomen om de stad een nieuw gezicht te geven. Toch gaat die stadsvernieuwing vaak gepaard met gemiste kansen. Dat vinden althans de omwonenden, die zich steeds vaker groeperen in buurtverenigingen om uiting te geven aan hun frustraties.

MET het kraken van een oud klooster in de Ploegstraat slaagde de Anarchistische Bond er de laatste weken in om de geplande afbraak van het gebouw weer op de discussietafel te brengen. Hun actie is niet alleen gericht tegen de afbraak van het pand, maar ook tegen de globale plannen voor de hele wijk rond het Kievitplein.

En in dit protest staan de krakers niet alleen. Vier wijkcomités ijveren al langere tijd voor een andere aanpak in de wijk achter het Centraal Station. Met open brieven en gesprekken met de stad proberen ze de aandacht te vestigen op de gevolgen van de renovatieplannen voor de leefbaarheid van de buurt. ,,De stad staat op het punt om deze wijk onleefbaar te maken. Dit wordt een nieuw Brussel-Noord'', zegt Manu Claeys, de woordvoerder van het buurtcomité Kievit.

Toen de oorspronkelijke plannen voor het Kievitplein jaren geleden op tafel kwamen, was iedereen tevreden. De omgeving zou worden ingevuld met een evenwichtige combinatie van kantoorgebouwen, woonruimte en groene zones. Enkele jaren later blijft er van dat oorspronkelijke plan volgens het buurtcomité niet veel meer over.

,,In de invulling is er nauwelijks nog sprake van publieke ruimte. Er komen vooral blokken met kantoren en daartussen donkere, smalle steegjes. Na de kantooruren zal deze buurt grotendeels leeg en verlaten zijn. Bovendien vrezen we ook dat de mobiliteit in het gedrang komt. De stad zou echt knappe zaken kunnen verwezelijken in deze wijk, vooral omdat het een mooie doorgang kan vormen tussen het centrum en Borgerhout. Maar nu creëert het bestuur een plaats waar niet geleefd wordt. Dat komt de veiligheid zeker niet ten goede.''

De situatie rond het Kievitplein is geen alleenstaand geval. De laatste tijd werden heel wat projecten van stadsvernieuwing onthaald met de nodige bedenkingen. Veel bewoners, architecten en betrokkenen beklagen de vaak ondoordachte wijze waarop het stadsweefsel wordt aangetast. De pieken op het dak van het nieuwe gerechtsgebouw worden nu al spottend ,,de frietzakken van Antwerpen'' genoemd. In de Ommeganckstraat, achter de Zoo, moeten tientallen panden wijken voor een uitbreiding van het dierenpark.

En ook het prestigieuze plan voor het Eilandje wordt niet overal even hartelijk toegejuichd. Zo'n project is immers vooral gericht op kapitaalkrachtigen. De stad investeert er in dure lofts en trendy kantoren, veeleer dan in de renovatie van verkrotte, oudere woningen die veel mogelijkheden bieden. Bovendien gaan er nu al stemmen op dat het Eilandje nooit het succes zal kennen dat de ontwikkelaar ervan verwachtten.

Maar Ludo Van Campenhout (VLD), de schepen van Ruimtelijke Ordening in Antwerpen, relativeert de kritiek. ,,Er wordt door de stad wel degelijk veel rekening gehouden met monumenten of de bescherming van gebouwen. Wij breken niet zomaar alles af, zoals dat vroeger wel het geval was. Maar je moet nu eenmaal keuzes maken. Velen protesteren tegen hoogbouw. Maar het alternatief voor hoogbouw is het volbouwen van grote oppervlakten.''

,,Hetzelfde geldt voor de uitbreiding van de Zoo, een prachtig park dat we zeker moeten behouden in Antwerpen. Aan de ene kant heb je dan de natuurvereniging Gaia die terecht klaagt over de miserabele toestand waarin de dieren leven, aan de andere kant de buurtbewoners die de afbraak van die achtergelegen panden erger vinden. Stadsvernieuwing brengt altijd protest met zich mee. Omwonenden zijn bang dat hun buurt te elitair, te lelijk of te gevaarlijk wordt. Dat is nu eenmaal eigen aan het doorvoeren van veranderingen. Maar als we ons daar elke keer door lieten afremmen, dan zou Antwerpen er nu nog altijd hetzelfde uitzien als in de jaren zeventig.''

Bovendien heeft de stad natuurlijk ook niet alles in handen. Veel gebouwen zijn privé-eigendom of zijn in handen van immobiliënkantoren. Als zij panden willen verkopen en afbreken, is dat hun eigen keuze. ,,Maar de stad zou de feiten niet zo mogen achterna lopen'', vertelt Claeys. ,,De bestuurslui zouden meer doordacht moeten inspelen op de kansen die ze krijgen. Op gebied van stadsvernieuwing hebben ze zelfs al veel bijgeleerd. Voor elk nieuw project maken ze nu eerst de vergelijking met tien andere projecten in het buitenland, om te leren uit de fouten die daar gemaakt werden. Louter theoretisch staan we dus al veel verder. Helaas spelen economische belangen in de praktijk een heel grote rol. Antwerpen is nu eenmaal een grote en commerciële stad waarin werkgelegenheid een belangrijke rol speelt. Logisch, maar die belangen mogen niet indruisen tegen de leefbaarheid van de stad.''

Alleszins zijn er in Antwerpen talloze buurtcomités, actiegroepen en bezorgde burgers die ijveren voor inspraak bij de inrichting van hun wijk. ,,Bewoners verenigen zich steeds vaker omdat ze bezorgd zijn om hun wijk'', zegt Claeys. ,,Ze willen niet zozeer protesteren, als wel medewerking verlenen. Soms kennen de buurtcomités de situatie beter dan de betrokken politici, en kunnen er wel degelijk nuttige tips naar boven komen in gesprekken. Maar wat de stad nu doet, is verkeerd. Vier jaar hebben ze bij ons de illusie gecreëerd dat we inspraak hadden en dat we mee konden beslissen over bepaalde aspecten van de vernieuwing in de Kievitwijk. En dan word je op een dag wakker naast een nachtmerrie. De omwonenden voelen zich in de steek gelaten en het is precies daardoor dat verzuring en frustratie de kop opsteken.''