15 februari 2005

Platform stationsbuurten BBL en groep van Vlaamse academici waarschuwen voor een nieuw Brussel-Noord in Antwerpen

Overmorgen 17 februari velt de Antwerpse rechtbank een uitspraak over de vordering die De Ploeg, een samenwerkingsverband van zeven buurtcomités, samen met StRaten-Generaal tegen projectontwikkelaar Robelco inspande. Het was de laatste strohalm voor De Ploeg om te beletten dat het Kievitplein wordt volgebouwd met een groot kantoorparkcomplex. Het vonnis heeft een sterk symbolische waarde, want ook in andere steden (o.a. Gent, Brugge, enz…) staan gelijkaardige stadsontwikkelingsprojecten in stationsbuurten in de startblokken.

En veelal zien we dezelfde standaardrecepten toegepast: monofunctionele kantoorparken met megaparkings zonder aandacht voor wonen, publieke ruimte en groen. Het Platform Stationsbuurten, een breed samenwerkingsverband tussen (lokale) lidorganisaties van BBL en bewonersgroepen in Gent, Brugge, Antwerpen trekt daarom aan de alarmbel. En krijgt ook bijval uit academische hoek.

Uitverkoop NBMS-gronden

Iedereen is het er over eens - de Vlaamse en Antwerpse bouwmeester, De Ploeg en andere leden van het platform stationsbuurten, en ook academici, ambtenaren en architecten - de bouwput op het Kievitplein is een stedenbouwkundige nachtmerrie in wording. Alleen de Antwerpse politici moeten nog in het openbaar een mea culpa durven slaan. Maar het Kievitplein is geen alleenstaand geval. In onze Vlaamse steden zijn wellicht een tiental doodse en (verkeers)onveilige kantoorwijken in de maak. De overheid heeft de sleutel in handen om het niet zo ver te laten komen.

Tot op vandaag zien we dat de lokale en hogere overheden zich afzijdig houden bij de aankoop en de visieontwikkeling van de NMBS-gronden in onze stadskernen. Cruciale grootstedelijke gronden komen zo in handen van het privé-initiatief. Waardoor de klemtoon van stadsontwikkelingsprojecten te vaak op eenzijdige kantoorontwikkeling komt te liggen zonder een evenwicht tussen wonen, werken, publieke ruimte en groen.

Met de invoering van het federaal vastgoedbureau zal deze tendens zich nog verder zetten. Dit vastgoedbureau verkoopt sinds 1 januari 2005 de resterende NMBS-gronden aan de hoogste bieder. De federale overheid hoopt via deze weg zo snel mogelijk de NMBS-schuldenput te dempen. In de praktijk vrezen we dat de resterende NMBS-gronden in hoog tempo in handen komen van privé-ontwikkelaars met nieuwe monofunctionele kantoorprojecten - genre Kievitplein of Brussel-Noord - als resultaat.

Troeven van stationsbuurten

Door hun strategische ligging zijn de NBMS-gronden uitermate geschikt voor duurzame stadsontwikkelingsprojecten. Kantoorontwikkeling in deze stationsbuurten biedt daarenboven enorme kansen voor een duurzame mobiliteit. Stationsbuurten zijn A-locaties, knooppunten van openbaar verkeer. C-locaties zijn plaatsen die enkel bereikbaar zijn met de wagen, B-locaties zitten daar tussen in.

Stationsbuurten zijn dus uitermate geschikt voor de inplanting van kantoren met een loketfunctie, kantoren die veel mensen aantrekken. De inplanting van grote megaparkings in deze buurten- zoals in de meeste stationsprojecten - doet de troeven van een A-locatie volledig teniet.

De stationsbuurten liggen ook op essentiële mobiliteitsknooppunten op stedelijk en regionaal niveau. De overheid (samen met NMBS en De Lijn) moet dan ook investeren in stedelijke en regionale openbaar vervoernetwerken en/of park-and-ride-systemen en deze verbinden met de stadsontwikkelingsprojecten. Koppel daaraan een actief fiets- en voetgangersbeleid en een andere stedelijke mobiliteit is mogelijk.

Politieke openheid en visie gevraagd

Deze troeven worden met de bouwwerkzaamheden in Antwerpen en de plannen die elders in Vlaanderen voorliggen te weinig benut, ja zelfs ondergraven. De overheid mag zich daarom niet afzijdig houden bij deze projecten, maar de ontwikkeling sturen in naam van het stedelijk en algemeen belang. Door de commercialisering van de NMBS-gronden door het federaal vastgoedbureau kan de overheid moeilijk nog zijn voorkooprecht laten gelden. Maar ze kan wel nog op basis van een lange termijnvisie zoveel mogelijk verordend optreden in inrichtings- en bestemmingsplannen om zo de troeven van stationsbuurten te vrijwaren.

M.a.w. de kwetsbare functies zoals wonen, groen, openbare ruimte, enz… moeten t.a.v. de meer hardere functies (kantoorontwikkeling) extra beschermd worden. Daarom doen we het voorstel om verplichtend een duurzaam programma als voorwaarde bij de verkoopsakte van de NMBS-gronden te laten opnemen. Een dergelijk programma kan later in ruimtelijke uitvoeringsplannen vertaald worden. Daarnaast staat het vast dat de overheid meer inspanningen moet leveren om zoveel mogelijk lokale actoren, verenigingen en andere partners te betrekken bij het ontwikkelingsproces.

Vijf voor twaalf

De interesse voor stedenbouw is de laatste vijf jaar enorm toegenomen. Laten we de discussie over het Kievitplein als hefboom gebruiken om het maatschappelijke en dus het politieke debat over stadsontwikkeling aan te zwengelen. De stad kan maar opnieuw zuurstof krijgen door de creatie van publieke ruimte in warme en leefbare wijken.
We roepen dan ook op tot gezond verstand en een open dialoog terzake. Remediëren waar het nog kan. En laat ons de nodige lessen trekken om dezelfde fouten niet te maken bij toekomstige projectontwikkelingen.

Voor meer informatie:

Platform stationsbuurten

• Bond Beter Leefmilieu Vlaanderen vzw, koepel van Vlaamse milieuverenigingen
• Gents MilieuFront vzw
• Gents Ecologisch Centrum cvba
• Milieugroep Sint-Pieters-Aaigem vzw
• Natuurpunt Gent vzw
• ODU - collectief voor duurzame stedenbouw en architectuur
• StRaten-Generaal
• De Ploeg
• Groene Gordel Front, Hanzestadnetwerk voor duurzaamheid en participatie
• Voetgangersbeweging vzw
• Bond van Trein-, Tram-, en Busgebruikers vzw

Academici die oproep voor politieke debat stadsontwikkeling ondersteunen

• Evert Lagrou, em.hoogleraar Departement Architectuur Sint-Lucas
• Georges Allaert, Ugent, Vakgroep Civiele Techniek - afdeling mobiliteit en ruimtelijke planning
• Stefan De Corte, VUB-Cosmopolis (city, culture & society)
• Eric Corijn, VUB-Cosmopolis (city, culture & society)
• Marcel Smets, K.U.Leuven - Departement Architectuur, stedenbouw en ruimtelijke ordening (ASRO)
• Willy Miermans, Docent Verkeerskunde LUC, Hogeschool voor Verkeerskunde, Architectuur-PHL
• Pascal De Decker, Universiteit Antwerpen - Departement sociologie