Rechten van de omwonenden worden miskend - nu lessen trekken voor de toekomst

Persbericht 17 februari 2005

Vandaag velde de rechtbank van Antwerpen een uitspraak over de rechtszaak die was opgestart door enkele bewonerscomités tegen het kantoorproject op het Kievitplein, naast het station Antwerpen Centraal. De rechter sprak zich echter niet uit over de grond van de zaak, maar stelde enkel dat de bewonerscomités “geen belang” hebben om een rechtszaak op te starten. Bond Beter Leefmilieu (BBL) betreurt deze uitspraak te zeerste. De uitspraak is bovendien in strijd met het zgn. Verdrag van Aarhus, dat door België werd ondertekend en geratificeerd. Dit verdrag voorziet in een ruime toegang tot de rechtbank voor verenigingen en NGO’s. Dit ‘recht op recht’ werd duidelijk miskend door de Antwerpse rechter. BBL zal er daarom voor blijven ijveren dat de Belgische wetgeving in overeenstemming wordt gebracht met het verdrag. Los van dit juridisch dispuut hoopt BBL dat er lessen getrokken worden uit de bouwwerken op het Kievitplein en dat er bij de invulling van de andere drie bouwblokken rond het Centraal station meer aandacht zal gaan naar inspraak van de omwonenden en naar een gezonde mix van wonen en werken in een leefbare stad.

De rechter deed dus geen uitspraak over de vermeende overtredingen en onregelmatigheden die door de bewonerscomités werden aangeklaagd. Hij stelde enkel dat de rechtszaak onontvankelijk is, omdat de bewonersverenigingen geen voldoende belang zouden hebben bij de rechtszaak. Bond Beter Leefmilieu (BBL) betreurt deze uitspraak te zeerste. De uitspraak is bovendien in strijd met het zgn. Verdrag van Aarhus, dat door België werd ondertekend en geratificeerd. Dit verdrag voorziet onder meer in een ruime toegang tot de rechtbank voor verenigingen en NGO’s. Dit ‘recht op recht’ werd compleet miskend door de Antwerpse rechter.

Wetswijziging noodzakelijk

Volgens BBL maakt deze uitspraak nogmaals duidelijk dat de wetgeving moet worden aangepast. Het is ook niet de eerste keer dat een rechtbank in België de rechten van een vereniging miskent: in het verleden werden reeds tientallen rechtszaken van NGO’s of vzw’s onontvankelijk verklaard wegens een gebrek aan belang. Het probleem is dat in het Belgisch rechtssysteem een zeer enge interpretatie van het begrip “belang” gehanteerd wordt, welke er op neerkomt dat er een “persoonlijk” en “rechtsreeks” nadeel moet aangetoond worden. Bewonerscomités of milieuverenigingen komen per definitie echter op voor meer algemene, niet-persoonlijke belangen. In het geval van het Kievitplein komt dit belang overeen met ‘een leefbare woonomgeving’. Een vereniging die dergelijke meer algemene belangen wil verdedigen, krijgt nu geen toegang tot gerechtelijke procedures, omdat de vereniging geen rechtstreeks en persoonlijk nadeel kan aantonen. Deze houding is niet alleen ondemocratisch, het is ook in strijd met het Verdrag van Aarhus.

BBL ijvert er daarom voor dat de Belgische wetgeving in overeenstemming wordt gebracht met de bepalingen van het Verdrag van Aarhus. Dat stelt expliciet dat het ‘belang’ van een vereniging niet beperkend mag worden geïnterpreteerd, wat de rechter in Antwerpen wel deed. Om een aanpassing van de Belgische wetgeving te bekomen, diende BBL een maand gelden reeds een klacht in bij het Bureau van het Verdrag van Aarhus. Dit op basis van vroegere rechtszaken van milieuverenigingen die ook onontvankelijk werden verklaard wegens een gebrek aan belang. Tegelijk werkt Annelies Storms, kamerlid voor Spirit, aan een wetsvoorstel om het juridisch belang van verenigingen ruimer te omschrijven. Daartoe moeten het Gerechtelijk Wetboek, het Wetboek van Strafvordering en de wetten op de Raad van State worden aangepast.

Lessen trekken voor de toekomst

Los van deze juridische problemen, hoopt BBL dat de overheid lessen zal trekken uit het dossier van het Kievitplein. Zowat alle deskundigen – bOb Van Reeth, de stadsbouwmeester, de welstandscommissie, de gemeentelijk commissie ruimtelijke ordening, diverse architecten, stedenbouwkundigen,…- zijn het er over eens dat het kantoorproject op het Kievitplein een miskleun is. Van het vroegere plein schiet immers niets meer over, het is een monofunctioneel kantoorproject dat na de werkuren doods en verlaten zal zijn, er zal zeer veel bijkomend autoverkeer door de omringende woonbuurten rijden, er is bijna geen openbaar groen, er zijn verschillende blinde gevels met ‘vergeten’ restruimtes,…

Dezelfde fouten mogen in de toekomst niet opnieuw gemaakt worden. Daarom vraagt BBL dat de overheid bij de invulling van de overige drie bouwblokken rond het Centreaal station meer aandacht besteden aan voorafgaande inspraak van de omwonenden. De bewoners moeten vanaf het begin bij de stedenbouwkundige ontwerpen voor de buurt worden betrokken. Op die manier kan gestreefd worden naar een gezonde mix van wonen en werken in leefbare stadswijken, iets waar Antwerpen meer dan ooit nood aan heeft.

Tot slot startte BBL recent met een ‘platform stationsbuurten’. Ook in andere Vlaamse steden staan er namelijk gelijkaardige projecten in stationsbuurten op het programma. En meestal zien we dezelfde standaardrecepten terugkomen: monofunctionele kantoorparken met megaparkings zonder aandacht voor wonen, openbare ruimte of groen. Samen met het platform stationsbuurten hoopt BBL dan ook dat andere steden lessen trekken uit het fiasco van het Kievitplein.

Voor meer informatie: Erik Grietens, Bond Beter Leefmilieu, tel. 02/282.17.34, 0474/40.63.94