1. Waarom heeft Alcatel beslist om den Bell op het Zuid in te ruilen voor een huurnieuwbouw op het Kievitplein i.p.v. de oude hoofdzetel te renoveren? Waarom verkopen multinationals steeds vaker hun hoofdkwartieren om vervolgens hun intrek te nemen in huurpanden? Wat vertelt dit over het lokale engagement van een bedrijf? Is er een mogelijk uitdoofscenario in de maak, waarbij geopteerd wordt om het personeelsbestand in Antwerpen (en Vlaanderen) stilaan uit te dunnen ten voordele van andere gebieden? Streeft het bedrijf daarom maximale flexibiliteit na qua vestigingsplaats? Ziet men het vastgoed als blok aan het been?

2. Indien Alcatel inderdaad naar Parijs zou verhuizen omdat het bedrijf geen vertraging van de werken duldt, wanneer denkt het dan opnieuw aan zijn huidige kwalitatieve sterkte te zitten? Het gaat hier om een zorgvuldig opgebouwd team van hoog gekwalificeerd personeel dat je niet op een-twee-drie vervangt. Wat vertelt dergelijk dreigement over de manier waarop men de inzet en de know-how van het huidige personeel waardeert? Blijkt human resources management dan toch een lege doos?

3. Als Alcatel de komst naar het Kievitplein in vraag stelt, waar en binnen welke termijn denkt het bedrijf dan een gebouwencomplex van 35.000 m² te vinden dat beantwoordt aan het veeleisende lastenboek zoals dat werd opgemaakt voor de nieuwe hoofdzetel? Getuigt het van enig realisme te voorspellen dat dit op een kortere termijn zal gebeuren dan bij voorlopige opschorting van de werken – eventueel op last van de rechter – met het oog op het bijstellen van de huidige plannen? Mede in rekening brengend het conceptuele denkwerk dat daarrond de laatste maanden reeds verricht is. Zal voor Alcatel nog ‘elke verdere vertraging niet geduld worden’ als die vertraging ontstaat door een probleem van overmacht en er niemand is om als schuldige aan te wijzen?

4. Denken de overheden effectief dat ze nog een rol spelen in het lokaal verankeren van grote bedrijven? Indien ja, is het Kievitdossier dan als geslaagd te beschouwen, of niet? Of nog: welke zijn de garanties dat Alcatel een minimumperiode op het Kievitplein of in Antwerpen blijft? Als die er zijn, in welke mate zijn die afdwingbaar? Wie zal het bedrijf verplichten te blijven als het na vijf jaar beslist de huurpanden in het Kievitcomplex te verlaten? En als die er niet zijn, wat is dan de stedenbouwkundige prijs die men voor dergelijk non-engagement wil betalen?

5. Laat een groot bedrijf als Alcatel een overheid evenveel in zijn kaarten kijken als omgekeerd? En wat vertelt dit over de onderlinge verhoudingen?

6. Als Alcatel verhuist uit angst voor de vertraging, is er dan sprake van een verlies van werkgelegenheid? Of verhuist de werkgelegenheid gewoon naar een andere plek in Vlaanderen? En is dat laatste dan werkelijk de schuld van protesterende bewoners? Wanneer Alcatel delokaliseert en wegtrekt uit België, valt dan iemand iets te verwijten behalve het bedrijf zelf? Of nog: wie beslist dat Alcatel wegtrekt: de overheid, de bewoners of Alcatel zelf? Bestaan er studies over de energie die van overheidswege geïnvesteerd wordt in het tegemoet komen aan multinationale bedrijven die – intussen is het de Belgen wel duidelijk – vertrekken wanneer de omstandigheden niet naar wens zijn, en het mogelijke gebrek aan aandacht daardoor voor de begeleiding van kleine, op termijn meer sedentaire bedrijven?

7. Maakte iemand ooit een globale vergelijking tussen de netto economische baten die het zich vestigen van Alcatel op het Kievitplein voor de stad Antwerpen oplevert, de baten ervan voor de projectontwikkelaar en de huurder, en de mogelijke kosten die een mislukte stedenbouwkundige inplanting met zich mee kan brengen, zoals bijvoorbeeld het niet aantrekken van dagjesmensen en andere recreanten, de preventie van inbraak, vandalisme en kleine criminaliteit, het patrouilleren wegens gebrek aan sociale controle, het wegwerken van sluikstort en afval, de leegstand van handelspanden in een monotoon complex, de minwaarde van woningen-als-woningen in de onmiddellijke buurt of het negatieve imago dat een stad zichzelf bezorgt? Waarom niet?

8. Worden burgers die erin slagen om zich in hun protest te organiseren soms door bedrijven als excuus gebruikt om bepaalde intenties versneld uit te voeren? Of nog: in Duitse kranten stond al maanden voor de beslissing viel (d.w.z. werd bekend gemaakt) dat DHL naar Leipzig zou verhuizen. Welke rol speelden de bewoners van de Noordrand in dit verhaal? Nuttige koppen van Jut?

9. Wat is de functie van de uiterst centrale ligging van een kantoor dat 900 ondergrondse parkeerplaatsen voorziet voor 1800 werknemers? Waarom dan nog in de communicatie zo de nadruk leggen op de nabijheid van de HST als doorslaggevende factor om zich er te vestigen? Opdat een paar tientallen leden van hoger kader minder tijd zouden verliezen bij het zich verplaatsen tussen Antwerpen en Parijs? Is het niet vreemd voor een bedrijf dat is gespecialiseerd in ‘telecommunicatie’ dat zo veel verplaatsingen nodig blijken te zijn?
Zou je niet denken dat een kantoor dat zo dicht bij een knooppunt van openbaar vervoer zit eerder een zogenaamde loketfunctie zou moeten hebben, toegankelijk en noodzakelijk voor andere gebruikers dan de werknemers van één bedrijf, zodat iedereen baat heeft bij de centrale ligging van het kantoor, ook en vooral de burgers die op openbaar vervoer zijn aangewezen? Waarom besliste de stedelijke overheid niet om haar publieke diensten op het Kievitplein te bundelen in plaats van in de huidige Alcatelgebouwen op het Zuid, waar burgers veel moeilijker zullen geraken met het openbaar vervoer?

10. Hoe zijn we kunnen komen tot deze situatie waarbij zowat iedereen zegt dat de constructie van de Alcatel-gebouwen op het plein een aanfluiting is van alle regels van eigentijdse stedenbouwkunde? Mogen we van multinationals als Alcatel niet verwachten dat ze mee waken over de kwaliteit van de inplanting van het gebouw dat ze plannen te betrekken? Kan het dat de bedrijfsleiding nu zelf verbaasd is over het probleem dat ze heeft laten ontstaan? Moeten we ervan uitgaan dat men zich niet heeft afgevraagd hoe de werknemers de omgeving zouden beleven (nauwelijks winkels of horeca in de omgeving, geen groen of open ruimte om de lunchpauze in door te brengen, onveilige en te vermijden site na de kantooruren, geen toegang tot de zo nabijgelegen Zoo)?

11. Hoe komt het dat volgend scenario zich in dezelfde stad met hetzelfde bedrijf op tien jaar tijd twee keer kan herhalen: de overheid beslist een gebied te ontwikkelen en stelt daartoe een groot internationaal architectenbureau aan (Toyo Ito in 1991-92 voor Nieuw Zuid, MVRDV in 2000 voor het Kievitplein), een keer de plannen vaste vorm aannemen beslist Alcatel zich op het te ontwikkelen gebied te vestigen en stelt het zijn eisen, enige tijd later distantieert het architectenbureau zich omdat het zijn project na de inmenging van Alcatel niet meer herkent? (Link naar http://www.antwerpencentraal.be/kievit/kievit_gesch_art3.html op de woorden Toyo Ito in 1991-92 voor Nieuw Zuid).

12. En wat indien de voorzitter van de rechtbank de bewoners straks ongelijk geeft? Of hen toch gelijk geeft maar de werken wegens economische belangenafweging niet stillegt? Zal het bedrijf zich het protest van de buurtbewoners dan nog herinneren? Zullen eventuele bijsturingen meer betreffen dan kleine tegemoetkomingen links en rechts? Hoe breed zal de ‘corporate responsibility’ gaan?

De Ploeg & StRaten-Generaal
14 februari 2005