20 februari 2005

Het Kievitplein is uitgegroeid tot een symbool inzake stedenbouwkunde. Wel te verstaan: een symbool van hoe het niet moet. De voorbije weken berichtten alle Vlaamse kranten uitgebreid over de vele ins and outs van het dossier. Op de radio kwamen er reportages in Voor de dag, Actueel, De Wandelgangen, ... . Terzake stuurde een ploeg naar de Kievitwijk. De Zevende Dag wijdde er een debat aan. Er was aandacht in de journaals van VTM, VRT en ATV.
Bewonersgroepen trokken aan de alarmbel. Hun signaal werd gehoord en uitvergroot.

Nu is het belangrijk dat we ook lering trekken uit het Kievitplein-debacle. Daarom verdient dit dossier een ernstige afhandeling. Dat betekent onder meer dat alle partijen hier best zo klaar en zo correct mogelijk over praten. Bovendien mogen we geen enkele kans missen om dit rijke debat ten volle te voeren. Want het ging en gaat om meer dan om bewoners die een plein willen. Behalve een stedenbouwkundig debat is dit ook een politiek, een economisch en een juridisch debat. De bewoners hopen dat hun strijd ook blijvend in dit licht gesitueerd wordt.

Correct

Bij wijze van voorbeeld bekijken we in dit verband het dubbelinterview met burgemeester Patrick Janssens en schepen Ludo van Campenhout in De Standaard van 19 februari 2005. Positief is dat beide geïnterviewden alsnog een duidelijk engagement verbinden aan wat een non-vonnis was (de rechter deed geen uitspraak over de inhoud; hij seponeerde de klacht). Er is een bereidheid om met zijn allen rond de tafel te gaan zitten met het oog op wezenlijke bijsturingen.

Erkend wordt ook dat de huidige ontwikkeling van het Kievitplein het resultaat is van paniekvoetbal: Alcatel kon de lat hoog leggen en een angstig stadsbestuur knikte. Bovendien werden belangrijke beslissingen in dit dossier genomen in volle bestuurscrisis - een element uit het verhaal waar de bewoners altijd op gewezen hebben. Beide factoren hebben ertoe geleid dat over het Kievitplein geen stedenbouwkundig debat gevoerd werd. Ook dit wordt stilaan erkend. Te weinig politici bleken hier voldoende alert en bevolkingsgericht te redeneren. Enkelingen wel. We vermelden expliciet VLD-schepen Ann Coolsaet en Groen!-gemeenteraadslid Johan Bijttebier, die op cruciale momenten het been stijf hielden, zij het tevergeefs. Minder positief is dat andermaal de kaart getrokken wordt van 'het is een erfenis uit het verleden'. Nog steeds wordt gepoogd om te doen alsof de bewoners te laat zouden hebben gereageerd en dat het huidige college niets meer kon doen. Dit terwijl de burgemeester zestien maanden lang weigerde om de bewoners te ontvangen en terwijl een meerderheid van dit college ook in het vorige college zetelde. Bovendien herinneren de bewoners zich vooral de 288 bezwaarschriften, de stapels negatieve adviezen van diverse stedelijke commissies, de kritische bemerkingen tijdens hoorzittingen, de protestacties in Antwerpen-Centraal, de open brieven, enzovoort.

Evenmin correct is dat in het interview vooral gecommuniceerd wordt over 'architectuur' of 'schoonheid'. De bewonersaanklacht was stedenbouwkundig van aard: hoe functioneert een gebouwencomplex t.o.v. zijn omgeving? Architectuur en schoonheid vormen daar elementen van. Probeer het debat niet hiertoe te verengen (zoals ook de projectontwikkelaar dat wel eens probeert). bOb van Reeth noemde het in aanbouw zijnde Kievitcomplex een in zichzelf gesloten complex dat zich isoleert van zijn omgeving. Daarover willen de buurtbewoners het blijvend hebben, ook bij de geplande gesprekken met de overheid, Alcatel en Robelco. Ten slotte volgde op de terechte vraag van de journalist wat de burgemeester en de schepen nu zelf van het project vinden geen antwoord. 'Mijn opinie daarover is irrelevant,' vertelt de schepen. Vele bewoners uit de Kievitwijk denken het tegendeel. Hij is de schepen van ruimtelijke ordening die nota bene de bouwvergunning verleende. De Antwerpenaar mag toch weten waar hij aan toe is en verwacht dus alsnog dat het huidige stadsbestuur een stedenbouwkundige appreciatie geeft van het project. De burgemeester antwoordt: walk and don't look back. De bewoners vinden dit onverstandig, want naar de toekomst kijken betekent ook in het verleden genomen beslissingen durven herroepen. En door te weigeren om terug te blikken kan je geen lessen trekken voor de toekomst.

Ten volle

Ook het Kievitdebat in De Zevende Dag (20 februari 2005) had zijn goede en minder goede kanten. Opnieuw bleek dat het bewonersprotest minstens heeft geleid tot unanimiteit over 1. dat dit stedenbouwkundig geen goed project is en 2. dat we nu samen moeten zitten om te kijken wat kan bijgestuurd worden, waarbij bewoners erkend worden voor wat ze zijn: bewoners die recht op inspraak hebben. Niet meer, niet minder.

Goed is ook dat schepen Van Campenhout vlot het begrip 'stedelijke plint' in de mond nam, dit zo essentiële begrip voor een goede stad waarvan we hopen dat het stelselmatig meegenomen wordt naar andere dossiers. Er was echter een pijnlijk minpunt in het debat, toen burgemeester Freddy Willockx toegaf dat hij het Antwerpse stadsbestuur mee onder druk had gezet door indertijd aan zijn Antwerpse college te melden dat Alcatel eventueel ook naar Sint-Niklaas zou kunnen verhuizen. Hij vertelde dit te goeder trouw (om te illustreren hoe correct en open hij dialogeerde met het Antwerpse stadsbestuur), maar bleek niet te beseffen hoe net dit element het hele bouwproject heeft verziekt. Niet alleen Mechelen maar ook dus Sint-Niklaas lonkte naar Alcatel, waardoor het bedrijf uiteraard de prijs in Antwerpen steeds hoger kon opdrijven. Ook dit is wat bewoners in hun maandenlange strijd hebben verweten: waar zijn we hier mee bezig? Wat als Philip Morris volgende week zijn oog laat vallen op zone D in de Kievitwijk, of op de Aalsterse stationswijk? Op welke manier heeft Vlaanderen en Antwerpen zich dan inhoudelijk en structureel gewapend om met succes een evenwichtig kantoorproject te bepleiten? Kan het debat ook en vooral hierover gaan? Want deze les lijkt de politieke wereld alsnog niet te hebben geleerd. Hoeveel burgemeesters zullen bij de eerstvolgende multinational die aangeeft ergens een inplanting te zoeken opnieuw aan opbod doen, ten nadele van de leefkwaliteit van hun eigen bevolking?

Wie op 14 februari 2005 naar het Kievitcolloquium kwam, vond in de persmap twaalf vragen gericht aan Alcatel. Deze vragenlijst ter stoffering van het economische luik van dit debat vindt u hier.

Voor het eerst wordt dit persbericht breder verspreid dan louter naar de pers. Opdat het debat over intelligente stedenbouw en stationsontwikkeling breed gevoerd zou worden - het is een belangrijk debat voor ons aller leefkwaliteit - ontvangen ook alle Vlaamse parlementairen, alle Antwerpse gemeenteraadsleden en districtraadsleden, verschillende ngo's, academici, stedenbouwkundigen en zoveel mogelijk bewonersgroepen in Antwerpen deze mail.

De Ploeg en StRaten-Generaal