Persvoorstelling De Ploeg en StRaten-Generaal
20 april 2005

Op 17 februari 2005 verklaarde de voorzitter van de rechtbank van eerste aanleg in Antwerpen de klacht en de eisen van drie dagvaardende partijen i.v.m. het Kievitplein onontvankelijk. Dit bleek een koude douche voor vele omwonenden (én een groeiende groep stille sympathisanten), want zonder een uitspraak ten gronde bleven niet alleen alle juridische vragen onbeantwoord maar mocht de projectontwikkelaar ook gewoon verder bouwen. Wat nu? vroeg iedereen zich af. Ondernemen de bewoners verdere juridische actie? Gaan ze in beroep? Vangen de projectontwikkelaar en Alcatel nog iets aan met de intussen overbekende verzuchtingen van de wijkcomités, met name: meer doorwaadbaarheid, meer open ruimte, meer woningen, een grotere vermenging van functies, een levendige invulling van de gelijkvloerse verdieping? Trekken het stadsbestuur en de Vlaamse overheid lering uit het gebeurde, door alsnog mee na te denken over en te sleutelen aan het Kievitpleinconcept waar mogelijk?

Op 23 februari nam projectontwikkelaar Robelco zelf het initiatief om vertegenwoordigers van De Ploeg en StRaten-Generaal uit te nodigen voor een gesprek. Na een lang onderhoud - dat, vonden alle aanwezigen, beter twee jaar eerder had plaatsgevonden - engageerde de projectontwikkelaar zich ertoe om een onafhankelijk architectenbureau de opdracht te geven uit te zoeken waar welke wijzigingen van het bouwproject nog mogelijk waren binnen de huidige werfplanning, met oog voor de noden van Alcatel en zonder al te grote financiële gevolgen.

De volgende dag contacteerde DP/SG het Antwerpse architectenbureau Stramien met de vraag of zij kandidaat waren voor de opdracht. Stramien heeft intussen bewezen inzicht te hebben in verstandige stedenbouw en erkent het belang daarvan voor een goede mobiliteit, een sterk sociaal weefsel en het psychologische welbevinden van de stedeling. Het bureau streeft ernaar om elk jaar een minimum aantal stedenbouwkundige projecten te begeleiden naast het meer reguliere architectenwerk.

Op basis van een door Stramien gemaakte analyse van het probleem 'Kievitplein' zochten de projectontwikkelaar en DP/SG naar haalbare ingrepen die van het bouwproject een levendiger geheel konden maken. De analyse en de wijzigingen werden voorgelegd aan de burgemeester, de schepen van ruimtelijke ordening, de stedelijke administratie, de NMBS-verantwoordelijke voor het Kievitstation en uiteraard de bewoners van de omliggende wijken. Na twee maanden hard werken komen De Ploeg, StRaten-Generaal, Robelco en Stramien met de resultaten van het overleg.

1. aan de hand van een powerpoint-presentatie analyseert Peter Vermeulen (een van de drie architecten bij Stramien die dit dossier gezamenlijk begeleiden) het probleem van het Kievitplein. Hij schetst grote remediëringslijnen. Belangrijkste insteek is het opdelen van het bouwproject ‘Kievitplein’ in een noordelijke, de facto semi-geprivatiseerde helft (de ‘Alcateltuin’) en een zuidelijke helft (de ‘stad’). Het is in de zuidelijke helft dat de kansen liggen om alsnog een krachtiger publiek domein en stedelijke plint te verwezenlijken.

2. Frank de Snoeck (projectleider 'Kievitplein' voor Robelco) licht de wijzigingen toe die in een eerste fase en op korte termijn doorgevoerd zullen worden op het Kievitplein, en dan vooral in het ‘stadsgedeelte’. Voornaamste veranderingen betreffen het verhogen van het aandeel ‘woonfunctie’ (in de gebouwen A en H komen behalve hotels ook een twintigtal appartementen en studio’s), het verwijderen van de verbindingsmuren tussen de gebouwen A en H (waardoor het Plein iets meer openheid krijgt), het verplaatsen van de ingang (trappen en roltrappen) van het ondergrondse commerciële gedeelte en van de toeleveringszone naar de hoek van de straat, het voorzien van een Grand Café op de kop van gebouw B, het herontwerpen van het verbindingsatrium tussen de gebouwen A en B (meer doorwaadbaarheid), het voorzien van een publiek restaurant op het gelijkvloers van gebouw B of G (dat ook het Alcatelpersoneel bedient) en de verwijdering van de private Alcatelkantine uit gebouw C (in de plaats ervan kan een publieke, eventueel commerciële invulling komen).
   De architect Karl Anthonissen (architectenbureau Jaspers, Eyers & Architecten) verwerkt momenteel deze resultaten in bouwplannen die de basis zullen vormen van een nieuwe bouwaanvraag, in te dienen tegen eind april 2005.

   In een tweede fase zal een ontwerp gemaakt moeten worden voor een kwaliteitsvolle vergroening van het Alcatelcomplex (de ‘tuin’), met inbegrip van de tussen de vier gebouwen gelegen geprivatiseerde ruimtes, waardoor er een minder gesloten atmosfeer ontstaat.

   Het geheel van deze aanpassingen zal van een bouwproject dat vele omwonenden eerder ‘een stedenbouwkundige draak’ noemden geen schoolvoorbeeld van goede urbanologie maken, maar ze verhogen wel de kans dat de publieke ruimte tussen de gebouwen verlevendigt en ook na de werkuren gebruikt wordt. De Ploeg en StRaten-Generaal zijn de projectontwikkelaar dan ook erkentelijk voor de inspanningen die daartoe in extremis geleverd worden. De evolutie na 17 februari heeft alvast aangetoond dat projectontwikkelaars en wijkcomités mits wederzijdse goodwill wel degelijk op een vruchtbare wijze met elkaar kunnen overleggen. We hopen dat dit voortaan ook elders mogelijk blijkt en dat de overheid daarbij de rol opneemt van stimulerende regisseur.

   In onze Open Brief van 7 juli 2004 schreven we: ‘Op zeer korte termijn moeten ook extra inspanningen geleverd worden om waar mogelijk nog te remediëren wat fout dreigt af te lopen. Optimistisch als we zijn verwachten we alsnog een luisterend oor bij bestuur, bouwers & betrekkers met het oog op bijsturing en verfijning van de plannen, waarbij elk zijn verantwoordelijkheid neemt. Laten we gezamenlijk brainstormsessies organiseren over een sterke invulling van de gelijkvloerse verdiepingen om een volwaardig stadsdeel tot stand te brengen en geen veredeld kantorenpark dat evengoed buiten de stad had kunnen staan. Laten we dialogeren over de afwerking van de publieke ruimte en over de verkeer- en parkeerplannen.’ Stel je voor dat we toen effectief allen samen rond de tafel waren gaan zitten. Op de Brief kwam echter geen reactie.

3. Om het tij te keren is meer nodig dan wat verschuivingen op het Kievitplein zelf. De bekomen wijzigingen zijn pleisters op een houten been zolang niet ook de relatie van het bouwproject ‘Kievitplein’ met zijn onmiddellijke context grondig herbekeken wordt. De kritiek van de bewoners gold immers niet alleen het bouwproject dat zich van zijn omgeving isoleert, maar ook de aanpalende functies die momenteel evengoed hun rug naar het Kievitplein keren! DP/SG wil alvast aanstippen welke ingrepen in een cruciale derde fase noodzakelijk lijken opdat het ‘Kievitplein’ werkelijk als grootstedelijk Plein kan functioneren.

   1. over het geplande Kievitstation legt Anne Provoost (wijkcomité Den Dreihoek) uit waarom er bijkomende ingangen en een autovrij stationsplein moeten komen. DP/SG (6 april) en Robelco (18 april) pleegden daarrond overleg met Paul Martens (NMBS, directeur patrimonium).

   2. over de zoo geeft Jan Hertoghs (wijkcomité Provinciestraat) een stand van zaken. Tijdens een op 13 maart door zoodirecteur Rudy van Eysendeyk en schepen Ludo van Campenhout gezamenlijk georganiseerde infosessie voor de buurtbewoners werd aangekondigd dat een masterplan wordt opgemaakt waarin buurtgericht gedacht zou worden, met bv. aandacht voor een tweede ingang. Volgens Alcatel overweegt de zoo om in het rundergebouw een restaurant te installeren dat uitgeeft op de Ploegstraat.

   3. over de Copernicussite vertelt Patsy Goderis (wijkcomité Den Dreihoek) waarom het VAC (administratief centrum) beter vervangen wordt door een open en gemengde invulling. DP/SG lanceerde deze denkpiste kort na de uitspraak, en schreef daarover ook het stadsbestuur en de minister aan.

   4. in het kloostercomplex ziet DP/SG plaats voor de Europese zetel van de Universiteit van het Algemeen Belang (Ricardo Petrella), in combinatie met woningen en buurtgerichte invulling. Noortje Wiesbauer (StRaten-Generaal) licht toe.

   5. i.v.m. de nog geplande ontwikkeling van de zones B, C en D van het Kievitproject vraagt DP/SG zo spoedig mogelijk een eerste overleg met het stadsbestuur. Lieven Louwyck (Baron Joosten) geeft alvast aan waarom het Moretuspark in zone D best doorgetrokken wordt tot aan de Van den Nestlei.

Op 7 april 2005 bepleitten De Ploeg en StRaten-Generaal in een brief aan de burgemeester en de schepen van ruimtelijke ordening (zie website) de noodzaak van deze laatste fase. Tevens werd erop aangedrongen dat een deskundig architectenbureau de opdracht zou krijgen het hele publieke domein van het Kievitproject te hertekenen (Plein + omgeving), zoals naar het voorbeeld van de pleinen aan de andere kant van het station (Rooseveltplaats, Astridplein). Wat voor de voorzijde van het station mogelijk was, moet ook voor de Kievitzijde kunnen, zodat het station twee hoofdingangen krijgt en geen vergeten achterdeur. Hierbij kan best ook ruimte voorzien worden voor kwaliteitsvolle stadsmeubelen, lantaarnpalen en artistieke ingrepen (kunstwerken).

De Ploeg en StRaten-Generaal wijzen er ten slotte op dat de werknemers van Alcatel, de hoofdhuurder van het complex ‘Kievitplein’, dank zij hun inspanningen in een aangenamer werkomgeving zullen terecht komen, met meer groen, levendige gelijkvloerse verdiepingen (met zelfs een Grand Café!), een toegang tot de zoo en wellicht meer sociaal verkeer in het openbare domein. Eigenlijk zijn zij de grote winnaars van de voorbije maanden geleverde strijd. Misschien willen ze daarom overwegen om aan hun directie te vragen of Alcatel een budget wil voorzien waarmee bepaalde ingrepen gefinancierd kunnen worden. Een tweede zoo-ingang, kunst-op-het-plein, de opdracht voor het hertekenen van het publieke domein: alle hangen ze voorlopig nog af van budgettaire marges veeleer dan van inhoudelijke goodwill van overheidswege. Alcatel kan hier een verschil maken.

Op zaterdag 23 april a.s. organiseert de Kievitwijk een groot buurtfeest in het klooster aan de Ploegstraat. Marleen Wille (wijkcomité Kievit) vertelt er iets meer over.

De Ploeg en StRaten-Generaal