Twee maanden geleden (20 april) communiceerden de wijkcomités verzameld in De Ploeg, het bewonerscollectief stRaten-generaal en de projectontwikkelaar Robelco al in een gezamenlijke persconferentie dat het protest niet in dovemansoren gevallen was. Het gebouwencomplex op het Kievitplein zou worden herbekeken.

Vorige week werd als resultaat hiervan een nieuwe bouwaanvraag ingediend. Het openbaar onderzoek daarover is nu lopende. Vanuit De Ploeg en stRaten-generaal zullen deze keer alvast geen bezwaarschriften komen, want veel van hun verzuchtingen vonden hun weg naar de nieuwe plannen.

Voor het Alcatelcomplex aan de noordelijke kant van het Plein bleken aanpassingen niet meer mogelijk. De bouw was te ver gevorderd. Wel zal dit complex in een later stadium ‘vergroend’ worden, met name in de ruimte tussen de gebouwen en op het openbaar domein er vlak rond.

Drie van de vier andere gebouwen werden wel volledig hertekend. Storende verbindingen tussen de gebouwen werden weggehaald. De gelijkvloerse verdiepingen worden levendiger ingevuld (Grand Café, restaurant, winkels, logischer gesitueerde ingang naar ondergrondse supermarkt) . De andere verdiepingen krijgen een gemengder invulling (met vooral meer woningen).

Voor plantekeneningen van de nieuwe gebouwen (1e en 2e verdieping, met wolkjes omcirkeld), kijk naar:
Tekening 1
Tekening 2

De architectuur werd door dit alles ook gevarieerder. De gevelpartij aan de Lange Kievitstraat was oorspronkelijk uniform, maar krijgt nu vier verschillende bouwsferen. Voor die nieuwe gevelpartij, ga naar:
Tekening 3

Kleur-afbeeldingen van de nieuwe gebouwen (zoals opgenomen in de nieuwe bouwaanvraag) zijn beschikbaar bij projectontwikkelaar Robelco, 02/400.78.78 of info@robelco.be.

Een schoolvoorbeeld van knappe stadsontwikkeling zal zone A nooit worden, maar de laattijdig aangebrachte verbeteringen zijn toch wezenlijk.
Deze wijzigingen, zo meldden we al in april, maken evenwel slechts kans op slagen wanneer ook de onmiddellijke omgeving van het Kievitplein op een positieve manier ontwikkeld of heringevuld wordt. Ook daar lijkt het intussen op verschillende gebieden de goede kant uit te gaan.

Tijd voor een stand van zaken

1. Op 15 april 2005 kwam de dienst stedelijke planningscel van de stad Antwerpen naar buiten met een goed onderbouwde adviesnota ‘Openbaar domein Stationsomgeving Centraal & Kievitzone’ (zie digitale bijlage). De inzichten die men daar kan vinden liggen in het verlengde van wat architectenbureau Stramien al had aangegeven in een voor projectontwikkelaar Robelco opgemaakte studie (maart 2005) over wenselijke impulsen voor de publieke ruimte op en rond het Kievitplein.

   Belangrijk om weten is dat op 24 september 2004 Euro Immo Star (NMBS) al een eerste ontwerp naar buiten had gebracht voor het openbaar domein in Zone A, het Kievitplein en de Van Immerseelstraat. Het ontwerp bleek echter weinig kwaliteitsvol. De Ploeg en stRaten-generaal drongen er toen op aan om een samenhangend totaalconcept te laten opmaken door een extern architectenbureau – zoals dat ook gebeurde voor de Rooseveltplaats, het Astridplein en het Operaplein.

   Het ziet er nu naar uit dat dit nu ook effectief zal gebeuren. Het Antwerpse architectenbureau Studiegroep Omgeving krijgt wellicht eerstdaags de opdracht van de stad om, vertrekkend van o.a. de adviesnota van de stad, de studie van Stramien en het ontwerp van Euro Immo Star, een eigentijds ontwerp te tekenen voor de hele Kievitzone, met aandacht voor de doorwaadbaarheid, de aantrekkelijkheid, de openheid, de samenhang, de differentiatie, de duurzaamheid, enzovoort, van het openbaar domein. Voor meer info: stedelijke planningscel 03/244.50.26.

   Een vergroening van het in aanbouw zijnde Alcatelcomplex wordt mee opgenomen in deze opdracht.

   De Ploeg en stRaten-generaal gaan er van uit dat parallel met dit alles ook een goed doordacht wijkcirculatieplan opgemaakt wordt. Want zonder zo’n plan dreigt een ambitieuze heraanleg van het openbaar domein een maat voor niets te worden.

2. Op 29 april 2005 keurde het college een besluit goed over de wenselijke ruimtelijke uitgangspunten en ontwikkelingsstrategie voor de zones B, C en D. Ook dit besluit is een grote vooruitgang in vergelijking met wat oorspronkelijk gepland werd. De nieuwe lichting van de stedelijke planningscel mocht een ambitieus maar doordacht en evenwichtig scenario naar voor schuiven als ‘best option’, waarmee de gemiste kansen op het Kievitplein in de mate van het mogelijke geremedieerd konden worden. Zo zal de open ruimte die verloren ging op het Kievitplein (‘gereduceerd tot 25% van zijn oorspronkelijk bedoelde oppervlakte,’ stelde het college nu zelf vast) herwonnen worden in het gebied tussen het Kievitplein en de Plantin en Moretuslei. In de drie zones zullen ook meer woningen dan kantoren of hotels komen. Het reeds geplande Moretuspark zal helemaal doorlopen tot aan het stationsplein. In zone B komt een 24 uur werkende stedelijke plint. Alle verdere ontwikkeling ‘moet voldoen aan basisprincipes zoals de vermenging van verschillende functies zoals werken, wonen, publieke functies, kwaliteitsvolle openbare ruimte naast grootstedelijke nieuwbouw, en doorwaadbaarheid van het gebied,’ stelde de stad in een recente infobundel.
   In De(n) Antwerpenaar van 1 juni berichtte het stadsbestuur over dit alles, met inbegrip van een verduidelijkend kaartje. Zie hiervoor: http://nieuws.antwerpen.be/Antwerpenaar

   Voor een samenvatting van het collegebesluit, zie: http://stadsbestuur.antwerpen.be/college/verslagen/2005/college20050429.htm

   ‘Om die basisprincipes te bewaken zal er een BPA (Bijzonder Plan van Aanleg) opgemaakt worden dat die ruimtelijke visie juridisch vertaalt,’ besliste het college.
   In feite knoopt de stad hiermee weer aan bij het scenario van vijf jaar geleden, toen het college in mei 2000 het masterplan van het Rotterdamse architectenbureau MVRDV goedkeurde als basis voor verdere ontwikkeling van de Kievitwijk en toen de opmaak van BPA’s in het vooruitzicht werd gesteld. Zoals we intussen weten, werd dit alles twee jaar later van tafel geschoven door de Vlaamse regering. In de plaats kwam een GRUP (gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan), een noodmiddel dat de dominantie van kantoorontwikkeling in zone A (70%) mogelijk moest maken, wat haaks stond op het masterplan van MVRDV.

   Het collegebesluit van 29 april is een moedige erkenning van het feit dat het GRUP, indien het verder gevolgd wordt, nefast zou zijn voor de ontwikkeling van de Kievitwijk. Precies om dit laatste te vermijden, neemt de stad zich voor om dit GRUP te ‘verfijnen’ in een op te maken BPA of RUP.

   We steunen het stadsbestuur hierin ten volle, want dit is de enige manier waarop een domme verbrusselnoordisering van het hart van Antwerpen bijtijds kan worden tegengehouden. Maar we willen toch op het volgende wijzen: binnen een GRUP kun je geen BPA opmaken. Dit werd ons bevestigd door de diensten van de Vlaamse bouwmeester. Hier is slechts één oplossing: het GRUP dient aangepast op gewestelijk niveau, wat politiek gevoeliger ligt.

   Dat het de stad menens is bij dit alles, blijkt ook uit een collegebesluit van 13 mei, waarin het stadsbestuur aangeeft de nog te ontwikkelen spoorgronden van de NMBS in de zones C en D te willen aankopen.
   Daarmee geeft de stad te kennen dat ze de regie wil overnemen van de hogere overheid, dit met het oog op een intelligentere en evenwichtiger ontwikkeling van de Kievitbuurt.

   We waarderen ook de mix van eerlijkheid en creativiteit waarmee het stadsbestuur de dialoog met de Chassidische Gemeenschap MCB aangaat. Gecommuniceerd wordt in het collegebesluit van 29 april waar het op staat, nl. dat het gewenste uitbreidingsprogramma van de joodse gemeenschap niet spoort met het gewenste ontwikkelingsmodel voor de zones B, C en D. Tegelijk wordt gesuggereerd dat de joodse meisjesschool in de Stoomstraat (zone B) eventueel kan verhuizen naar de Van Immerseelstraat, waar bouwgrond van de stad (waar nu de administratie gehuisvest zit) aangeboden kan worden. Dat is een verstandige denkpiste, want het is belangrijk dat de Belzer gemeenschap in de wijk blijft. Ook de scouts horen bij de wijk en blijven, volgens de wijkcomités, best gehuisvest op de zichtbare plek waar ze nu zitten, hetzij in het huidige pand, hetzij in een nieuwbouw. We vragen aan de overheid om hierover op een open en verstandige manier met het scoutsverbond te overleggen. Dat de administratie van de scouts, gehuisvest in de Lange Kievitstraat, uit de(n) Antwerpenaar moesten leren wat de stad van plan is met hun site is niet correct.

   Heel wat bemoedigende nieuwe bestuurlijke winden dus in de Kievitwijk.
   Eén pijnpunt blijft evenwel: de wijkcomités worden bij dit alles noch betrokken noch geïnformeerd. Toegang tot allerhande informatie hebben ze inmiddels wel, via in het voorbije jaar ontstane netwerken en dankzij de wet op de openbaarheid van bestuur. Maar nooit worden ze rechtstreeks gecontacteerd of gepolst door de bevoegde politici of hun diensten. Jammer is dat, want de praktijk leerde intussen toch wel dat de lokale overheid (en ook ontwikkelaars) niet vroeg genoeg met wijkcomités en hun afgevaardigden als ervaringsdeskundigen rond de tafel kunnen gaan zitten. Breed en tijdig overleg leidt tot betere, maatschappelijk meer gedragen resultaten.

   Op een werkvergadering met bevoegde diensten en politici zouden we alvast twee belangrijke aandachtspunten op de agenda plaatsen:

   1. tijdens de vergadering van De Ploeg en stRaten-generaal op 13 juni ll. ontstond grote consensus over de noodzaak aan een Moretuspark dat niet alleen tot aan het stationsplein moet worden doorgetrokken (zoals de stedelijke planningscel nu suggereert), maar ook in de andere richting tot aan Zurenborg. Er wordt m.a.w. beter niet gebouwd op de smalle strook naast de spoorweg aan de Baron Joostensstraat. Daarentegen wordt een groter Moretuspark met betere dimensies en verstandige, toegankelijke wandelassen bepleit. Om dit visueel te vertalen wordt zone D voortaan best gesplitst in twee zones (D en E). Zone E blijft dan onbebouwd.
   2. De Ploeg en SG blijven hameren op de noodzaak van twee cruciale ingrepen aan het geplande stationsgebouw, met name: bijkomende toegangen tot het gebouw vanop het Kievitplein (= een transparanter functioneren) en een stationsplein dat uitnodigend is voor de zachte weggebruiker (geen auto’s op het plein dus, zoals dat ook op het Astridplein het geval zal zijn).
      In 1998 was de NMBS de initiatiefnemer voor een goed masterplan (MVRDV), dat vervolgens door anderen werd uitgehold. In 2005 kan de NMBS opnieuw de draad oppikken en een belangrijke sleutel aanbieden voor het definitief optimaliseren van het hele bouwproject.

   Wat verder…?

   Behalve het openbaar domein en de nog te (her)ontwikkelen zones B, C en D zijn er nog drie andere ‘spelers’ die op korte termijn mee een stempel kunnen drukken op de herwaardering van de Kievitwijk, namelijk de Zoo, het Copernicusgebouw en het kloostercomplex in de Ploegstraat. Ook hier zien we een positieve evolutie.

3. In maart werd een studieopdracht aangekondigd voor de opmaak van een deelmasterplan voor de uitbreiding van de Antwerpse dierentuin aan de Ommeganckstraat en de Ploegstraat. De directie van de dierentuin en de schepen van ruimtelijke ordening koppelden daaraan de mogelijkheid van een tweede ingang naar de zoo. In het runderengebouw zou alvast een restaurant komen dat uitgeeft op de wijk. De bedoeling van de studieopdracht zou tweeërlei zijn: meer ruimte creëren voor de dierentuin en zich open gooien richting de achterliggende wijken (incluis de Kievitwijk).

   De studieopdracht zou via de procedure van een ‘open oproep’ gegeven worden en begeleid worden door de Vlaamse bouwmeester. Dat is goed nieuws, want de nieuwe bouwmeester liet intussen verstaan dat hij graag betrokken wil worden bij de ontwikkeling van de hele Kievitwijk. Hij wil de verschillende projecten beter op elkaar afgestemd zien.

   Minder goed nieuws is dat tot op heden noch de open oproep geïnitieerd werd noch een studieopdracht gegeven. We hopen dat hier niet te lang gedraald wordt.

4. Op 1 juli zitten minister Bourgeois en het Antwerpse stadsbestuur samen voor overleg over een behoeftestudie die de Vlaamse regering liet opmaken i.v.m. de huisvesting van haar personeel in het Antwerpse. Op de agenda staat ook de toekomst van het Copernicusgebouw.
   Verschillende scenario’s liggen hier in het vuur, tot en met de herontwikkeling van de hele site.

5. De paters Dominicanen hebben de definitieve verkoop van het kloostercomplex in de Ploegstraat met één maand uitgesteld, tot eind juli. Op 7 juni lieten stRaten-generaal en De Ploeg weten dat zich een interessant scenario aandient. De provincie Antwerpen overweegt om het hele complex (klooster + kerk) aan te kopen. In het complex zou de provincie dan een aantal sociale koepelorganisaties onderbrengen (RISO, De Acht, Vitamine W en de BOM). Verder zou ook de Universiteit voor het Algemeen Belang (www.universiteitalgemeenbelang.be) en een buurtcentrum onderdak kunnen vinden in de gebouwen.

   Steeds meer mensen ontdekken intussen de charme van het kloostercomplex. Op 11 juni gebruikte Buurt-in-zicht het complex als startpunt voor haar wandelingen. In augustus organiseert de Zomer van Antwerpen er enkele voorstellingen van Cie 13.

Volgende week is het kloostercomplex in de Ploegstraat precies een jaar gekraakt. De kraak betekende het begin van een radicale strijd tegen een dreigende verkantorisering van de Kievitwijk.

Tussen de kraak en de wandeling is heel wat gebeurd. Eerst ten kwade, en vervolgens (en voorlopig) ten goede.
De eerstvolgende weken worden cruciaal voor de toekomst van de Kievitwijk.