Borgerhout wil levensruimte op de ring

De Morgen
01-03-2004
Thomas Vreriks

Groene tunnel moet zorgen voor verkeersluw ringpark
Met de ondertunneling van een deel van de Antwerpse ring wil de bewonersbeweging Borgerhoudt van Mensen Oud-Borgerhout, Nieuw- Borgerhout en Deurne-Noord een nieuwe toekomst geven. Een doorn in het oog van de wijkbewoners is de achteruitgang van de Turnhoutsebaan. Maar met Cinema Roma en hier en daar een nieuw eetcafé gloort er hoop aan de horizon.

Nu wordt het dichtstbevolkste stadsdeel van Vlaanderen doorkliefd door een autostrade en met de heraanleg van de ring wil de beweging een herstel van open ruimten en groen. "Wij zien de ring over een afstand van 1,8 kilometer ingetunneld en samen met het begin van de E34 verdwijnen onder een groen dak", zegt bewoner Manu Claeys. Het project Ringpark De Knoop is doorgespeeld aan Vlaams minister Bossuyt, gouverneur Paulus, burgemeester Janssens, schepen Van Campenhout en aan het district. Van Campenhout neemt het plan serieus op en ook de andere gesprekspartners tonen zich welwillend. Maar de tijd dringt, want het voorontwerp van het Ruimtelijke Structuurplan Antwerpen moet tegen juni rond zijn.

Manu Claeys houdt zich met een heleboel andere Borgerhoutenaars actief bezig met een 'groene tunnel' ter hoogte van zijn buurt. "We zijn ons ervan bewust dat het plan ambitieus is en misschien niet helemaal kan worden uitgevoerd", vertelt Claeys. "Maar inmiddels zijn er zoveel mensen rond de borrelende kookpot komen staan dat alleen daarom al van een geslaagd project kan worden gesproken. Borgerhoutenaren die zichzelf verzamelen, bewoners van Deurne die een brug willen slaan naar de stad: het is nogal de moeite. Het blijkt dat levenskwaliteit niet alleen te maken heeft met de sociaal-economische situatie of met culturele verhoudingen. Ook het gebrek aan open ruimten en de overdosis aan drukke verkeersassen spelen mee in de eigenwaarde en het imago van een wijk en haar bewoners. In Borgerhout is er bovendien nauwelijks groen en de luchtverontreiniging is zodanig groot dat Borgerhoutse dokters zich ongerust maken over het stijgend aantal astmakleuters en over het geregeld overschrijden van de ozondrempel.

"Daarom willen wij, in plaats van die restgebieden rond de ring systematisch vol te bouwen, hier een aangename, bereikbare en oversteekbare plek maken. Openbaar vervoer en zachte weggebruikers krijgen voorrang. Het is niet de bedoeling hier een uitsluitend groene zone van te maken, omdat we weten dat er mensen moeten blijven wonen. We willen zorgen voor een groene continuïteit, maar met een stedelijk karakter. Op de plek is ruimte voor spel en sport, voor woningen, bedrijven, winkels en publieke gebouwen. Het centrum van Antwerpen heeft mode, de Winkelhaak-design: voor ons schreeuwt deze buurt om 'zachte cultuur'. Dus niet zoals in het centrum een nieuw Quartier Latin, maar een uitbreiding van de bestaande faciliteiten met repetitieruimtes en ateliers."

Borgerhoudt van Mensen heeft inmiddels een grote groep mensen om zich heen verzameld. Cinema Roma geldt als inspirerend voorbeeld. De beweging is zich er bewust van dat het belangrijk is bewoners achter zich te krijgen. Financieel en stedenbouwkundig moet het worden overgelaten aan de beleidsmakers, maar de ideeën die uit de bevolking zelf komen zijn dikwijls waardevol.

"In de Werf van de Eeuw stond slechts één pagina over Borgerhout", gaat Claeys verder. "In al dat geweld van Antwerpen vonden wij dat maar een mager beestje. Toen hebben we gedacht een eigen plan te ontwerpen. De nieuwe ring voorziet drie stroken voor doorgaand, twee stroken voor plaatselijk verkeer. Vanaf de Turnhoutsebaan kun je dus niet meer naar Hasselt en andersom: dat zal een enorme verlichting betekenen voor onze buurt. Nu is er tussen de binnen- en buitenring van Antwerpen een ringbos gekomen. In de toekomst wordt dat de vernieuwde stadsboulevard, zoals je dat op sommige plaatsen ziet in Brussel of Parijs.

"De gedachteoefening die Borgerhoudt van Mensen nu stimuleert, brengt mensen uit Berchem, Borgerhout en Deurne samen om te onderzoeken hoe de ruimte kwalitatief beter kan worden. Idealiter worden ook Kiel en Hoboken betrokken in het plan. Als we met zijn allen luid en vroeg genoeg roepen dat een groene zone belangrijk is, kunnen districtsraden, provincie- en andere besturen niet meer om ons heen."

"Concreet zou de ring, die hier dieper ligt dan de begane Borgerhoutse grond, ingetunneld moeten worden vanaf de Sint-Erasmuskliniek aan de brug met de Luitenant Lippenslaan tot een heel eind voorbij de brug van de Turnhoutsebaan. Op deze plek, ter hoogte van de Ten Eekhovelei, begint de snelweg de klim naar het viaduct van Merksem. De E34/E313 richting Kempen zou vanaf de brug aan de Collegelaan, maar nog beter al ter hoogte van de Ruggeveldlaan, onder een groene koepel verdwijnen. Die overkoepeling zou kunnen gebeuren zoals de Borgerhoutse architect Marc Depreeuw voorstelde in zijn 'Stil Antwerpen'. Een soort van geluidsdempende en transparante groene kap die met sokkels is verankerd aan de zijkanten.

"Borgerhout is eigenlijk jaloers op andere delen van Antwerpen die worden opgewaardeerd, zoals Spoor Noord bijvoorbeeld, of het Eilandje, Nieuw Zuid, Petroleum Zuid, het Justitiepaleis, het Berchemse Ringpark. Borgerhout lijkt hierin achter te blijven en wordt vergeten. In overleg met verschillende wijkcomités, bewonersgroepen, lokale organisaties en het districtsbureau van Borgerhout willen wij daarom het project Ringpark De Knoop laten opnemen in het nieuwe Ruimtelijk Structuurplan en in de plannen van de Vlaamse Gemeenschap voor de heraanleg van de ring en de singel in 2007-2008. Met het districtsbureau hebben we hierover al een constructief gesprek gehad en half maart worden we door gouverneur Paulus ontvangen.

"Het liefst willen we, zoals in Spoor Noord, een planningscel oprichten waarin bewoners, overheid en stedenbouwkundigen samen overleggen. Studenten van het architecteninstituut Henry van de Velde werken momenteel aan een studieproject, waarbij ze bewoners bevragen over hoe zij dat nieuwe ringpark graag ingevuld zien. Verder werken ook drie studenten van het postgraduaat stedenbouwkunde rond dit project. Half maart plannen wij een grote informatievergadering voor alle geïnteresseerden."

Ringpark De Knoop moet geen geïsoleerd gebied worden, waar niemand na valavond nog durft te komen, maar wel een prettig wandel- en winkelgebied, waar stadsbewoners komen om een vorkje te prikken, een bezoek te brengen aan het theater of te flaneren aan de boulevard. "De ringcorridor mag niet langer een gebied blijven dat achterophinkt", besluit Claeys, "Integendeel, het moet een speerpunt worden van werkelijke stadsvernieuwing die laat zien hoe we vandaag leven."
'Als we met zijn allen luid en vroeg genoeg roepen dat een groene zone belangrijk is, kunnen de besturen niet meer om ons heen'