Ringpark De Knoop eindelijk in het Antwerpse Structuurplan (versie november 2005), maar nog niet in het bindend deel

Persbericht 17 februari 2006

In november 2003 werd de startnota over het Antwerpse ruimtelijke structuurplan afgewerkt. Een projectteam werd samengesteld om in de komende jaren de nota verder uit te werken tot een heus structuurplan.

In december 2003 werd de nota een eerste keer publiekelijk toegelicht tijdens drie stadsdebatten. Naar aanleiding daarvan werd binnen BorgerhouDt van Mensen beslist om een reeds langer gekoesterde droom over het ondergronds wegwerken van de Ringweg ter hoogte van Borgerhout en Deurne op de politieke agenda te gooien. Borgerhout is het dichtstbevolkte district van Antwerpen, met het laagste aandeel groen en open ruimte per bewoner. Een overkapping van de Ring kan veel bijkomende ruimte creëren, voor een veiliger verbinding zorgen tussen beide kanten van de snelweg, het Rivierenhof beter ontsluiten in westelijke richting, de geluidshinder fel terugdringen en de uitstoot van het verkeer gecontroleerd opvangen.

In februari 2004 werd in de inhoudelijke nota ‘Herwonnen stad’ (korte en lange versie) bepleit waarom het Ringpark hét stedenbouwkundig project voor deze hoek van Antwerpen moest worden. Het park kreeg de naam De Knoop, naar de plek waar het gesitueerd werd: op het knooppunt van de Ring en de E34/E313. Technisch niet de meest evidente plek (wegens de verkeerswisselaars) om overkapping na te streven, maar stedenbouwkundig de essentiële locatie ervoor: daar ligt immers de grootste potentie (breed Ringgebied, corridor naar het Rivierenhof, opwaardering van Deurne Dorp en de Borgerhoutse Bretel) om tegemoet te komen aan de in ‘Herwonnen stad’ naar voor geschoven pijnpunten.

Sindsdien is heel wat werk verzet. Beide districten schaarden zich achter het project, het dossier belandde op de tafel van de Antwerpse schepen van ruimtelijke ordening, BorgerhouDt van Mensen trok naar de bevoegde ministers voor toelichting, het team van het Structuurplan kreeg hoogte van de idee. In Borgerhout werden info-avonden en workshops georganiseerd, mentale mappen opgemaakt en verder nagedacht over mogelijke invulling van het Ringparkgebied. Met het oog op bredere communicatie werd een brochure gemaakt en een website opgestart.

Op beleidsniveau werd het signaal opgevangen. In de eerste versie van het voorontwerp van het Ruimtelijk Structuurplan voor Antwerpen (juni 2005) werd onder het beleidsthema ‘Wonen in de stad’ al voorzichtig gesuggereerd dat er een nieuw park kon komen op het knooppunt, tussen het Rivierenhof en Spoor Oost. In de bij het voorontwerp gevoegde discussienota Een re-creatieve stad werd alvast het begrip ‘Ringpark Borgerhout’ (p.40) geïntroduceerd.

In de tweede versie van het voorontwerp (op 18 november 2005 door het college goedgekeurd) wordt ondubbelzinnig en herhaaldelijk een overkapping van de Ring bepleit (zie ook onder Bloemlezing van passages).

1. door het Ringpark De Knoop een exacte fysieke situering te geven, met name op het knooppunt van de Ringweg en de E34/E313;
2. door het Ringpark De Knoop als bijkomend hefboomproject op te nemen in het bindend deel van het Structuurplan, met als engagement van overheidswege het opstarten van een haalbaarheidsstudie. Het is een vraag die we al in de brochure van 2004 stelden, en met klem herhaalden in september 2005, aan de vooravond van het eerste Ringparkfeest.

Om het actieve beleid te operationaliseren worden in het bindend deel 15 hefboomprojecten naar voor geschoven. Een hefboomproject wordt in het Structuurplan als volgt omschreven: ‘Een hefboomactie is een zeer prioritair strategisch project. “Zeer prioritair” betekent dat het project essentieel is om de implementatie van de ontwerpideeën op gang te brengen voor het (groter) stadsdeel waarin de hefboomactie gesitueerd is. Een hefboomactie is een actie die andere interventies mee in de richting van de visie kan sturen’ (p.89).
Volgens de Appendix van het bindend deel is een hefboomactie ‘een actie die andere interventies mee in de richting van de visie kunnen sturen.’

Als weinig andere stedenbouwkundige interventies beantwoordt het Ringpark hieraan. Een goede beslissing over dit gebied kan een katalyserend effect hebben op de hele omgeving.
Desgewenst kan het project ‘knooppunt Turnhoutsebaan’ als prioritair strategisch project worden opgenomen, inclusief het Ringpark De Knoop & het stedelijk centrum Deurne-Zuid. Samen kunnen zij als één geheel worden beschouwd. Van belang is ook dat hiervoor een projectleider wordt aangesteld, zoals voorzien in het Structuurplan bij hefboomacties.

Het hefboomproject ‘Ringpark De Knoop’ moet nog worden onderzocht op zijn technische en financiële haalbaarheid, maar dat geldt ook voor andere voorgestelde hefboomprojecten. Voor verschillende van die projecten is nauwelijks studiewerk voorhanden en verkeert men nog in de fase van het ‘ontwerpmatig onderzoek’ – al suggereren de illustratieve projectfiches soms het tegendeel. Zo wordt voor hefboomproject Spaghettiknoop tekstueel (p.188) en visueel (projectfiche 17) al gedroomd van een golfparcours, wordt lukraak een ‘training fairway’ gelokaliseerd en worden her en der alsnog functieloze gebouwen ingeplant.

In een reactie op het advies van de stedelijke Dienst Stedenbouwkundige Vergunningen gaven de opmakers van het Structuurplan op 13 februari alvast te kennen dat er bijkomende acties nodig zijn (‘ook bindend’) voor de 19de eeuwse gordel (vraag 69). Het Ringpark De Knoop kan hieronder vallen. Nog in dezelfde reactie werd gesteld dat o.a. een overkapping het tekort van buurt- en wijkgroen structureel kan oplossen (vraag 78).

Om onze vraag kracht bij te zetten en de strategische potentie van het project te duiden lanceert BorgerhouDt van Mensen vandaag een eerste indicatieve tekening over hoe het Ringpark De Knoop er zou kunnen uitzien.